Więcej




Charakterystyka twórczości

Pomimo wcześnie podjętych pierwszych prób kompozytorskich za debiut kompozytor uważał dopiero Quattro studi na orkiestrę, utwór wykonany i nagrodzony medalem podczas III Łódzkiej Wiosny Artystycznej w 1971. W jego twórczości przeważały wprawdzie ilościowo kompozycje kameralne i solowe, jednak rolę dominującą pełniła symfonika, w której na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat posługiwał się zarówno nowszymi, jak i bardziej tradycyjnymi środkami. Niezmienna pozostała charakterystyczna dla twórczości symfonicznej kompozytora skłonność do przekazywania przy pomocy muzyki idei pozamuzycznych, czy też budowania sugestywnych obrazów dźwiękowych: Guernica, In honorem Nicolai Copernici, A Varsovie. Twórczość symfoniczna B.K. Przybylskiego była zawsze, pomimo nowatorskiego języka dźwiękowego czy śmiałych eksperymentów formalnych, głęboko osadzona w muzycznej tradycji. Kompozytor chętnie sięgał do cytatów, wykorzystując jako środek wyrazu napięcie, które powstaje pomiędzy tym, co dawne i tym, co nowe, tym, co „zaczerpnięte” i tym, co dokomponowane, dobierając je w taki sposób, aby wyeksponować ich semantyczne i symboliczne obciążenia. Budzą one u słuchaczy jednoznaczne skojarzenia i kierują ich wyobraźnię w określone rejony (np. fragment Bogurodzicy w Sinfonia polacca). Cytaty te mogą być podawane in crudo lub stanowić materiał dla późniejszych wariantowych przekształceń (Program ‘S’). Mogą wchodzić w najrozmaitsze relacje z materiałem dokomponowanym – pojawiać się w nowym, różnym pod względem stylistycznym kontekście (cytat z Requiem Mozarta w Lacrimosa 2000), pełnić funkcję tła (Mazurek op. 6 nr 2 Chopina towarzyszący dramatycznej akcji A Varsovie) lub jedynie źródła inspiracji (Midnight Echoes Music to „muzyka o muzyce” Serenady G-dur KV 525 Mozarta). B.K. Przybylski podejmował również próby stopienia różnych pod względem stylistycznym elementów w jedną, nową jakość. Obok prób nawiązywania dialogu z muzyczną tradycją w twórczości symfonicznej pojawiały się również odniesienia do rodzimego folkloru (Concerto polacco, Folklore, Return).

O ile twórczość symfoniczna wskazuje na silną łączność z przeszłością, to kompozycje kameralne i solowe są terenem eksperymentów fakturalnych, materiałowych i formalnych. Wiele spośród tych utworów przeznaczonych jest na akordeon. Posiadają one często charakter pedagogiczny i wzbogacają skromną literaturę na ten instrument. Zawarte są w skali od kompozycji prostszych (cykl Accordion collection) po utwory o wirtuozowskim charakterze (Concerto polacco, Concerto classico). Oryginalny nurt w akordeonowej twórczości Przybylskiego stanowią te kompozycje, w których eksponuje on sonorystyczne możliwości tego instrumentu i operuje kompleksami dwunastodźwiękowymi, efektami przestrzennymi, czy zróżnicowanymi typami faktur. Pod względem formalnym są to zazwyczaj następstwa „obrazów” układających się w cykl o odpowiednio wyprofilowanej dramaturgii (Asteroeids), kompozycje poliwersyjne (Play 1-5) lub symultaniczne: Albertinum na 10 akordeonów (efekt jednoczesnego wykonania Grünes Gewölbe i Gemäldegalerie) i Bimodal Piece (suma Modal Piece I i Modal Piece II).

Przybylski operował w swych kompozycjach bogatą skalą środków: od ścisłej diatoniki po dwunastodźwiękowość wzbogaconą materiałem sonorystycznym, od tradycyjnych schematów architektonicznych po formy otwarte (mobilne, symultaniczne). Eksperymenty w zakresie materiału dźwiękowego czy formy nie były jednak nigdy celem, lecz jedynie środkiem dla wyrażenia kompozytorskich intencji. Stąd duża różnorodność stylistyczna tej twórczości, w której obok pastelowych, lirycznych obrazów (Nokturny kurpiowskie) pojawiły się eksperymenty formalne i nowoczesny język dźwiękowy (Guernica).

cyt. za: Ewa Kowalska – Zając, Bronisław Kazimierz Przybylski [W:] Kompozytorzy polscy 1918-2000, praca zbiorowa
pod red. Marka Podhajskiego. Tom II. Biogramy, Wydawnictwo Akademii Muzycznej w Gdańsku, Gdańsk-Warszawa
2005, str. 792 – 794.

Przykłady grafiki muzycznej: fragmenty Six for six - six phases for six instruments, 1990

Bronisław Kazimierz Przybylski © All rights reserved
Design by Kazimierz Przybylski